گفت : ابو سعيد ، مرا از حقيقت امر باخبر ساز . گفت : نه به خداى سوگند ، ما و شما از آن خارج شديم . ابن ابى الحديد پاسخ او را با اين افزوده آورده است ؛ دست ما و شما ، در اسلام و جاهليت با هم بوده است . « 1 » د . عتبة بن ربيعة بن عبد شمس مىگفت : اگر مردى به تنهايى از قوم خود ، خارج شود ، من هم از بنى عبد شمس بيرون مىروم تا در حلف الفضول وارد شوم . عبد شمس در حلف الفضول نبودند . « 2 » ه . مجموعه‌اى از وقايع دلالت دارد كه امويان در اين پيمان حضور نداشتند . در حالى كه اسلام اين پيمان را پذيرفت و امضا كرد . از اين قضاياست ؛ 1 . در روزگار امارت وليد بن عتبة بن ابى سفيان ميان امام حسين ( ع ) و وليد اختلافى روى داد ؛ وليد به اتّكاى امارت خود ، قصد داشت تا به خلاف عدالت و انصاف رفتار كند . چون امام حسين ( ع ) اين را ديد به وليد گفت كه سوگند به خدا ! اگر عدل و انصاف را رعايت نكنى ، شمشير خويش را كشيده به مسجد رسول خدا ( ص ) خواهم رفت و مردم را به حلف الفضول فراخواهم خواند . . . جماعتى دعوت امام حسين ( ع ) را اجابت كردند ، عبد اللّه بن زبير ، مسور بن مخرمه زهرى و عبد الرحمن بن عثمان تيمى از اين جمله بودند . چون اين مطلب به وليد رسيد ، از در عدالت درآمد و حقّ امام حسين ( ع ) را به او داد و امام راضى شد . « 3 » 2 . مطابق نقل ابو هلال عسكرى ، بين امام حسين ( ع ) و معاويه دربارهء زمينى كه از امام بود ، بحثى درگرفت . امام حسين ( ع ) به عبد اللّه بن زبير گفت : او را

--> ( 1 ) . سيره ابن هشام ، 1 / 143 ؛ شرح نهج البلاغه ، 15 / 226 ؛ الاغانى ، 16 / 68 . ( 2 ) . الاغانى ، 16 / 70 . ( 3 ) . سيره ابن هشام ، 1 / 142 ؛ سيره حلبى ، 1 / 132 ؛ انساب الاشراف 2 / 14 ؛ الاغانى ، 16 / 68 ؛ الكامل فى التاريخ ، 2 / 42 .